A relación con outros
- Avidez natural: gozar só dun ben común.
- Razón natural: escapar da natureza violenta.
As persoas non teñen instinto que as mova por benevolencia ou amor recíproco. É o temor recíproco o que as induce a aceptar a vida en sociedade; os humanos teñen a tendencia a danarse.
Spinoza di que os humanos se asocian pola necesidade de supervivencia e seguridade. Haberá conflito se non existe tolerancia e solidariedade.
Sartre afirma que o conflito é o obvio cando estamos ante outros. Rousseau e Schopenhauer sosteñen que a relación cos outros debería mover pola compaixón.
Existencia e tempo
- Existencia vs esencia: a esencia é o feito de ser (por ex.: o triángulo é un polígono de tres lados), mentres que a existencia refírese ao feito de existir (aínda que non exista o debuxo).
- Filosofía escolástica: dicía que a existencia é o ser que recibe o seu ser doutro.
- Filosofía contemporánea: sostén que a existencia é a esencia mesma do humano; o home é individuo, non simplemente especie humana.
- A morte: a filosofía conclúe que a nosa vida e as posibilidades que ela ofrece están limitadas e son finitas, xa que nalgún momento chegará a morte.
A felicidade (autores e conceptos)
- Aristóteles: pensaba que o humano busca un benestar do que poida dicir que o satisfai plenamente. Isto débese á imperfección humana, que precisa completarse mediante un determinado uso da liberdade.
- Platón e Aristóteles: consideran a felicidade como o ben supremo; os demais bens son medios para alcanzar esa felicidade, que é un fin en si mesma.
- Kant: di que a felicidade é estar contente coa propia existencia. Ser moralmente bo fai ao home digno de ser feliz, pero non necesariamente o fai feliz.
- A felicidade (concepto): é un estado de plenitude continuada ligado á satisfacción dos nosos desexos máis fundamentais, non todos controlables por nós.
- Non calquera pracer fai ao home feliz. Os praceres que excitan e moveñ a alma e a alegría levan consigo axitación e cambios no estado de ánimo que poden rematar en dependencia e escravitude. A paz e a felicidade estables teñen maior duración; o pracer entendido como ausencia de perturbación e dor contribúe a esa estabilidade.
Concepcións filosóficas da cultura
Sócrates
Os sofistas denominaban techné á educación entendida como a ensinanza de coñecementos específicos para unha profesión. Sócrates engade a esta educación a necesidade dunha educación espiritual, a areté, e chama paideia (cultura) á ‘suma de todo o que posúo’ (formación interior, existencia espiritual).
Platón
Para Platón, a paideia expresa o perfeccionamento do ser humano e está na súa natureza querer perfeccionarse; por tanto deduce que o verdadeiro sentido da natureza humana non é a violencia, senón a cultura.
Aristóteles
Aristóteles defende unha paideia que debe ser garantida polo Estado de forma gratuíta para toda a cidadanía, común para todos e non privada (aínda que admite que para algúns ámbitos, como a medicina, a educación privada pode funcionar mellor). Ademais, considera a paideia fundamental para conseguir persoas razoables (prudentes): a paideia é a acción guiada que axuda aos seres humanos a seguir o camiño recto da prudencia mentres esta aínda non se adquiriu plenamente.
Conceptos principais
Cultura: alude ao cultivo das nosas capacidades naturais e intelectuais para desenvolvernos como seres humanos e impulsar o avance da sociedade. A súa función é converternos en seres desenvolvidos e completos. A persoa culta é aquela que sabe usar os seus coñecementos para coñecer mellor o mundo que a rodea, a si mesma e, por tanto, adaptarse ao mundo. En Grecia asociábase co termo paideia (educación).
Civilización: mentres que a cultura é a resposta humana á necesidade de adaptarse e sobrevivir, a civilización defínese como o conxunto de elementos (coñecementos, crenzas, prácticas, valores, normas) que as culturas producen para responder a esa necesidade.
Os impulsos e o inconsciente
- Conciencia: facultade de darse conta mentres se ve ou se fai algo. Ex.: teño conciencia de estar na clase.
- Inconsciente: non somos donos de nós mesmos en todos os momentos; moitos procesos ocorren fóra da conciencia (por exemplo, ao durmir).
Freud: Eros vs. Thanatos.
- Id (ello): impulsos primarios sexuais e agresivos; busca satisfacción inmediata e incondicional.
- Superego (superyó): moral e prescricións sociais.
- Ego (eu): conciencia; mediador na loita entre id, superego e a realidade.
¿Cal é a orixe da sociedade?
Aristóteles
Para Aristóteles, o ser humano é un animal social e político por natureza; por tanto, a comunidade (a idea de unirse en agrupacións) é previa ao individuo, xa que nacemos nela. O obxectivo da sociedade é lograr o ‘ben supremo’. Para alcanzar esa felicidade, a condición principal é a xustiza equitativa; isto tradúcese, en certa interpretación, nun énfase na merecida distribución segundo o mérito (meritocracia): quen máis se esforza merece máis bens que quen menos se esforza.
Tomás de Aquino
Tomás de Aquino acepta a razón aristotélica, pero considera que a lei da sociedade debe reflectir a lei natural (dereitos inherentes polo mero feito de nacer) e que o Estado político debe encaixar de forma harmoniosa no cosmos natural. Con ese fin, Tomás de Aquino defende que o Estado debe subordinarse, en certo grao, ao guía espiritual da comunidade (a Igrexa), xa que esta nos amosa as leis de Deus (leis supremais).
Hobbes
Hobbes sostén que, antes das sociedades, as persoas non contaban con leis morais: estaban nun ‘estado de natureza’ sen normas morais. Ao seu modo de ver, todas as persoas son iguais en facultades físicas e psicolóxicas, polo que é lóxico que estean dispostas a loitar polos recursos limitados. Para Hobbes: homo homini lupus (o home é o lobo do home).
Locke
Locke afirma que a lei natural é unha lei accesible á razón dos homes. O estado de natureza é, para el, un estado de paz, boa vontade, asistencia e conservación mutuas: os homes actúan segundo a razón. ‘A lei fundamental da natureza vólvenos coñecida pola razón; é prescritiva unicamente polo noso propio ben’. A función do Estado sería promover as leis e castigar a quen non as cumpra.
Rousseau
Rousseau sostén que as persoas non nacen boas nin malas, senón como unha ‘pizarra en branco’ (tabula rasa) e que a sociedade e o ambiente inflúen na dirección do seu desenvolvemento. No estado de natureza de Rousseau, a xente non coñecíase o suficiente como para entrar en conflito e tiña valores morais que regulaban a súa conducta.